Uyghur

Facts

  • Language: Uyghur
  • Alternate names: Uighur, Uygur, Uigur, Uighuir, Uiguir, Weiwuer, Wiga, ئۇيغۇرچە‎, Uyghurche, Уйғурчә
  • Language code: uig
  • Language family: Altaic, Turkic, Eastern
  • Number of speakers: 7601431
  • Script: Old Uyghur alphabet, Arabic alphabet, Latin alphabet, Cyrillic

More information:

    Introduction

    Xinjiang Uyghur Autonomous Region
    Xinjiang Uyghur Autonomous Region.

    Uyghur is a Turkic language spoken by the Uyghur people in Xinjiang Uyghur Autonomous Region, a Central Asian region administered by China.

    Uyghur is an agglutinative language and frequently uses affixes, and specifically suffixes, or endings. One word can have many affixes and these can also be used to create new words, such as creating a verb from a noun, or a noun from a verbal root.

    The verb

    Verb suffixes mark person, number, 2nd person marks plural and three levels of respect. Types of verbs include passive, reflexive, reciprocal and causative.

    Uighur verb chart

    POSITIVE NEGATIVE Examples
    STATEMENT INTERROGATIVE STATEMENT INTERROGATIVE
    Infinitive -makh, -mek -maslikh, -meslikh -maslikh gërek
    present future,
    habitual
    will do
    usually do
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -imen, -ymen
    -isen
    -idu
    -imiz
    -isiz
    -isiler
    -idu
    -imenmu?
    -amsen? -em/um/üm-
    -amdu?
    -ammiz?
    -amsiz?
    -amsiler?
    -amdu?
    -maymen, -meymen
    -maysen
    -maydu
    -maymiz
    -maysiz
    -maysiler
    -maydu
    -maymenmu?
    -mamsen?, -em-
    -maydu?
    -maymizmu?
    -mamsiz?
    -mamsiler?
    -maymudi?
    simple past
    did
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -dim, -dum, -düm
    -ding
    -di
    -dukh
    -dingiz
    -dinglar
    -di
    -dimmu?
    -dingmu?
    -emdi? -dimu?
    -emdukh?
    -dingizmu?
    -dinglarmu?
    -emdi?
    -midim
    -miding
    -midi
    -midukh
    -midingiz
    -midinglar
    -midi
    -midimmu?
    -midingmu?
    -midimu?
    -midukhmu?
    -midingizmu?
    -midinglarmu?
    -midimu?
    -tim, -tum, -tüm
    -ting
    -ti
    -tukh
    -tingiz
    -tinglar
    -ti
    present perfect
    have done
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -ghanmen
    -ghansen
    -ghan
    -ghanmiz
    -ghansiz
    -ghansiler
    -ghan
    -ghanmanmu?
    -ghanmusan?
    -ghanmu?
    -ghanmizmu?
    -ghanmusiz?
    -ghanmusiler?
    -ghanmu?
    -mighanmen
    -mighansen
    -mighan
    -mighanmiz
    -mighansiz
    -mighansiler
    -mighan
    -mighanmenmu?
    -mighanmusen?
    -mighanmu?
    -mighanmizmu?
    -mighanmusiz?
    -mighanmusiler?
    -mighanmu?
    kelgen
    ketken
    yazghan
    akhkhan
    dëmigen
    okhumighan
    past perfect
    had done
    have done before
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -ghanidim, -ghantim
    -ghaniding
    -ghanidi
    -ghanidukh
    -ghanidingiz
    -ghanidinglar
    -ghanidi
    -ghanmidim?
    -ghanmiding?
    -ghanmidi?
    -ghanmidukh?
    -ghanmidingiz?
    -ghanmidinglar?
    -ghanmidi?
    -mighanidim
    -mighaniding
    -mighanidi
    -mighanidukh
    -mighanidingiz
    -mighanidinglar
    -mighanidi
    -mighanidimmu?
    -mighanidingmu?
    kelgenidim
    barghanidingiz
    okhughanidi
    kelgentim
    present continuous
    is doing
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -ivatimen, v/uv/üv
    -ivatisen
    -ivatidu
    -ivatimiz
    -ivatisiz
    -ivatisiler
    -ivatidu
    -ivatimenmu? -mayvatimen, -mey
    -mayvatisen
    -mayvatidu
    -mayvatimiz
    -mayvatisiz
    -mayvatisiler
    -mayvatidu
    -mayvatimenmu? ixlevatkhan
    khilivatkhan
    körüvatkhan
    utuvatkhan
    kelmeyvatkhan
    past continuous
    habitual
    was usually doing
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -ivatattim, v/uv/üv
    -ivatatting
    -ivatatti
    -ivatattukh
    -ivatattingiz
    -ivatattingllar
    -ivatatti
    -ivatamtim? -mayvatattim, -mey-
    or
    -ivatmayttim, -mey-
    -ivatmamtim? körüvatattim
    okhuvatattukh
    yëzivatattingiz
    sözlevatatti
    past continuous
    was doing
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -ivatkhanidim
    -ivatkhaniding
    -ivatkhanidi
    -ivatkhanidukh
    -ivatkhanidingiz
    -ivatkhanidinglar
    -ivatkhanidilar
    -ivatkhanidimmu? -mayvatkhanidim -mayvatkhanidimmu? ixlevatkhan
    khilivatkhan
    körüvatkhan
    utuvatkhan
    kelmeyvatkhan
    barmayvatkhan
    present aorist
    habitual (poetic)
    do
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -arman
    -arsan
    -ar
    -armiz
    -arsiz
    -arsiler
    -ar
    -armanmu?
    -armusan?
    -armu?
    -masmen
    -massen
    -mas
    -masmenmu? -ermen
    past aorist
    used to do
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -attim, -ettim, yttim
    -atting
    -atti
    -attukh
    -attingiz
    -attinglar
    -atti
    -attimmu?
    -attingmu?
    -attimu?
    -mayttim, -meyttim
    -maytting
    -maytti
    -mayttukh
    -mayttingiz
    -mayttinglar
    -maytti
    -mayttimmu? këlettim
    barattingiz
    ixleyttukh

    kelmeyttim
    sözlimeytti
    anghlimayttukh
    bilmeyttimu

    habitual fut.
    will be doing
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -idighanmen
    -idighansen
    -idighan
    -idighanmiz
    -idighansiz
    -idighansiler
    -idighan
    -idighanmenu? -maydighanmen, -mey -maydighanmenmu? baridighan
    okhuydighan
    kelmeydighan
    barmaydighan
    capacity
    know how to do
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -idighan boldum
    -idighan bolding
    -idighan boldi
    -idighan boldukh
    -idighan boldingiz
    -idighan boldinglar
    -idighan boldi
    -idighan boldummu? -idighan bolmidim -idighan bolmidimmu?
    present conditional
    if do
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -sam, -sem
    -sang, -seng
    -sa, -se
    -sakh, -sek
    -singiz
    -sanglar, -senglar
    -sa
    -misam, -misem
    -misang
    -misa
    -misakh, -misek
    -misingiz
    -misanglar
    -misa
    gelsem
    okusa
    present conditional
    continuous
    if is doing
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -ivatsam
    -ivatsang
    -ivatsa
    -ivatsakh
    -ivetsingiz
    -ivatsanglar
    -ivatsa
    -mayvatsam
    conditional
    unreal
    if did
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -sam idi
    -sang idi
    -sa idi
    -sakh idi
    -singiz idi
    -salar idi
    -misam idi
    -misang idi
    -misa idi
    -misakh idi
    -misingiz idi
    -misalar idi
    imperative
    do!
    let me, let’s
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -ay, -ey, -y
    - (khin/ghin)
    -sun
    -ayli, -eyli
    -ing, -ng, -ung, -üng
    -inglar, -nglar
    -sun
    -aymu, -eymu? -may, -mey
    -ma, -me, -mighin
    -misun
    -mayli, -meyli
    -mang, meng
    -malar, meler
    -misun
    -maymu, meymu?
    -misunmu
    okuy
    yëzing!
    barsun
    yazmisunmu?
    kelsunmu?
    possibility
    can do
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -(y)alaymen, -eley-
    -alaysen
    -alaydu
    -alaymiz

    -alaysiz
    -alaysiler
    -alaydu

    -(y)alaymenmu?
    -aliyamsen?
    -aliyamdu?
    -(y)almaymen, -elme- -(y)almaymenmu? geleleymen
    sözliyeleydu
    baxliyalaymiz
    okhuyalmaydu
    future tense
    intend to do
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -makhqimen, -mek
    -makhqisen
    -makhqi
    -makhqimiz
    -makhqisiz
    -makhqisiler
    -makhqi
    -makhqimenmu?
    -makhqimusen?
    -makhqimu?
    -makhqimizmu?
    -makhqimusiz?
    -makhqimusiler?
    -makhqimu?
    -makhqi emesmen -makhqi emesmenmu? barmakhqi
    kelmekqi
    okumakhqi
    körmekqi
    past future intent
    meant to do
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -makhqi idim
    -makhqi iding
    -makhqi idi
    -makhqi idukh
    -makhqi idingiz
    -makhqi idinglar
    -makhqi idi
    -makhqi idimmu -makhqi emes idim
    present continuous (II)
    gradually doing
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -makhtimen, -mek-
    -makhtisen
    -makhta, -mekte
    -makhtimiz
    -makhtisiz
    -makhtisiler
    -makhta, -mekte
    -makhtimenmu? -makhta emesmen
    reported
    said to do
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -iptimen
    -ipsen
    -iptu
    -iptimiz
    -ipsiz
    -ipsiler
    -iptu
    -iptimenmu
    -ipsenmu
    -iptumu
    -maptimen, -mep-
    -mapsen
    -maptu
    -maptimiz
    -mapsiz
    -mapsiler
    -maptu
    -maptimenmu
    -mapsenmu
    -maptumu
    yëziptimen
    körmeptimen
    khaptu (>khal)
    boptu (>bol)
    reported
    continuous
    said to been doing
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -vatiptimen
    -vatipsen
    -vatiptu
    -vatiptimiz
    -vatipsiz
    -vatipsiler
    -vatiptu
    -vatiptimenmu? -mayvatiptimen -mayvatiptimenmu? -vitip-
    reported experience
    said to have/be done
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -iptikenmen
    -iptikensen
    -iptiken
    -iptikenmiz
    -iptikensiz
    -iptikensiler
    -iptiken

    Verbal aspects

    aktive
    do
    -
    -
    -
    -
    -
    baxlimakh
    khilmakh
    bermek
    tutmakh
    körmek
    passive
    be done,
    do itself
    -n-, -l-
    -in-, -il-
    -un-, -ul-
    -ün-, -ül-
    baxlanmakh
    khilinmakh
    bërilmek
    tutulmakh
    körünmek
    körülmek
    reflexive
    do each other
    do together
    -x-
    -ix-
    -ux-
    -üx-
    oynaxmakh
    yëzixmakh
    tonuxmakh
    körüxmek
    causative
    make s.b. do
    -t-
    -dur, -tur-
    -dür, -tür-
    -ghuz-, -khuz-
    -güz-, -küz-
    -ar-, -ur-,-ür-
    exception:
    -set-
    ixletmek
    tonuxturmakh
    qüxendürmek
    mangghuzmakh
    yigüzmek
    qikharmakh
    qüxürmek
    körsetmek
    repetitive
    do often
    -at, -et, -yt alatmakh
    kiyetmek
    okuytmakh
    köretmek
    result
    end up doing
    -val- ëlivalmakh

    Verbal suffixes

    Function Ending Examples Sentence
    participle
    (while) doing
    -p
    -ip
    -up
    -üp
    kharap
    ëlip
    turup
    körüp
    wish, desir
    wanting to do
    -ghu
    -khu
    -gu
    -ku
    okhughu
    utkhu
    Mëning top oynighum bar / yok.
    in order to do
    since doing
    -ghili
    -gili
    alghili
    kelgili
    U het salghili ketti.
    Men Xinjanggha kelgili 40 yil boldi.
    because of doing -ghaqkha
    -khaqkha
    -geqke
    -keqke
    okhughaqkha
    khilalmighaqkha
    Jezim khilalmighaqkha, hëqnëme dëyelmidim.
    doing (verbal noun) -x
    -ix
    -ux
    -üx
    kharax
    ixlex
    ëlix
    turux
    körüx
    körüxum
    need to do -ay
    -ey
    baray
    körey
    baraymen, baraysen, baraymiz, baraysiz
    the fact of having done,
    doing,
    going to do
    -ghanlikh
    -yvatkhanlikh
    -idighanlikh
    ketkenlikh
    këlivatkhanlikh
    okhuydighanlikh
    Uning këlidighanlighini men bilimen.
    before
    rather than
    -ghiqe
    -kiqe
    -giqe
    ketkiqe
    tapmighiqe
    barghiqe
    Men sirttin khaytip kelmigiqe, hëqyerge barmighin!
    the more the … -ghansëri
    -kensëri
    -gensëri
    yëtkhansëri
    sözlexkensëri
    ügengensëri
    Uning hëti barghansëri tüzilivatidu.
    seem to be -ptudek
    -ivatkhidek
    -khudek
    saylaptudekmen
    bërivatkhideksiz
    ötküdeksen
    it seems I have chosen
    it seems you are about to go
    it seems you will be able to come over

    “to be“

    present men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -men
    -sen
    -
    -miz
    -siz
    -siler
    -
    -menmu?
    -musen?
    -mu?
    -mizmu?
    -musiz?
    -musiler?
    -mu?
    emesmen
    emessen
    emes
    emesmiz
    emessiz
    emessiler
    emes
    emesmenmu? yahximen
    yahxi emes
    past men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    idim
    iding
    idi
    idukh
    idingiz
    idinglar
    idi
    idimmu? -midim
    idingmu?
    idimu? -midi
    idukhmu?
    idingizmu?
    idinglarmu
    idimu?
    emes idim
    emes iding
    emes idi
    emes idukh
    emes idingiz
    emes idi(lar)
    emes idimmu?
    emes midi?
    ixqi idi
    ixqi idingizmu?
    dokturmidi?
    reported
    said to be
    men
    sen
    u
    biz
    siz
    siler
    ular
    -(i)kenmen
    -ikensen
    -iken
    -ikenmiz
    -ikensiz
    -ikensiler
    -iken
    -miken? emeskenmen
    emeskensen
    emesken
    emeskenmiz
    emeskensiz
    emeskensiler
    emesken
    yahxiken
    ürümqilikhmiken?

    Verbal nouns with possessive suffixes

    verbal noun
    doing
    kharax
    kharixim
    kharixing
    kharixi
    khariximiz
    kharixingiz
    kharixinglar
    kharixi
    ëlix
    ëlixim
    ëlixing
    ëlixi
    ëliximiz
    ëlixingiz
    ëlixinglar
    ëlixi
    turux
    turuxum
    turuxung
    turuxi
    turuximiz
    turuxingiz
    turuxinglar
    turuxi
    körüx
    körüxüm
    körüxüng
    körüxi
    körüximiz
    körüxingiz
    körüxinglar
    körüxi
    bolixim
    bolixing
    bolixi
    boliximiz
    bolixingiz
    bolixi
    wish, desir
    wanting to do
    alghu
    alghum (var)
    alghung
    alghusi
    alghumiz
    alghungiz
    alghunglar
    alghusi
    körgü
    körgüm (yok)
    körgüng
    körgüsi
    körgümiz
    körgüngiz
    körgünglar
    körgüsi
    qikhkhu
    qikhkhum (keldi)
    qikhkhung
    qikhkhusi
    qikhkhumiz
    qikhkhungiz
    qikhkhunglar
    qikhkhusi
    experience
    have done before
    bolghanim var/yokh
    bolghaning
    bolghani
    bolghanimiz
    bolghaningiz
    bolghaninglar
    bolghani
    körmiginim
    körmigining
    körmigini
    körmiginimiz
    körmiginingiz
    körmigininglar
    körmigini

    Verblist

    сикмәк, ئاتىماق, ئاخىرلاشماق, ئاشكارىلىماق, ئاغرىتماق, ئاقماق, ئالدىرىماق, ئامراق, ئايرىماق, ئاپارماق, ئاڭلىماق, ئوخشىماق, ئوقۇماق, ئويلىماق, ئوينىماق, ئىشلىمەك, ئۆلمەك, ئۆگەنمەك, ئۇخلىماق, ئۇلغايماق, ئۈزمەك, ئېنىقلىماق, ئەتمەك, ئەسقاتماق, ئەكەلمەك, ئەمەس, ئ‍ىزدىمەك, بار, بارماق, باشلىماق, باقماق, بايقىماق, بوشىماق, بولماق, بولۇپ, بولۇۋالماق, بويسۇنماق, بىلدۈرمەك, بىلمەك, بۇيرۇتماق, بەرمەك, تارقىماق, تاشماق, تاپشۇرماق, توختىماق, توقۇنماق, تولماق, تونۇماق, تويماق, تىلىمەك, تۇتماق, تۇرماق, تۇغماق, تۇغۇلماق, تەكشۈرۈش, تەكىتلىمەك, تەمىنلىمەك, تەگمەك, دېمەك, ساتماق, سورىماق, سولماق, سىكمەك, سۆزلىمەك, سۆيمەك, سېلىشتۇرماق, قايتماق, قايتىپ, قاچىلىماق, قورۇنماق, قومۇرماق, قوۋۇشماق, قىلماق, قۇتۇلماق, كىرمەك, كۆرمەك, كۆرۈنمەك, كۆرۈپ, كۆپىيىش, كۈچەيمەك, كېرەك, كېلىش, كەلمەك, لەيلىمەك, ياتماق, ياراتماق, يازماق, ياسىماق, ياشىماق, ياغماق, يوقىماق, يىغلىماق, يېمەك, يېپىلماق, پالىماق, پىرقىرىماق, چاقىرماق, چىقماق, چۈشۈرمەك, چۈشەنمەك, ھەمياستۇق, ھەيران قالماق.